20 september 1944: De bevrijding van Nijmegen

We gaan terug naar het jaar… 1944: Nijmegen wordt bevrijd door de geallieerde troepen.

Nijmegen na de bevrijding
Nijmegen na de bevrijding

Nijmegen heeft zwaar geleden in de Tweede Wereldoorlog, vooral door het Vergissingsbombardement van 22 februari 1944 toen de geallieerden per ongeluk de binnenstad en het station bombardeerden. Maar ook tijdens en na de bevrijding toen de stad de hele winter in de frontlinie lag omdat Arnhem letterlijk een brug te ver was tijdens Operatie Market Garden.

Burgemeester Thom de Graaf van Nijmegen pleitte onlangs in Trouw voor meer aandacht voor de bevrijding van het zuiden van Nederland. Het is immers voor de stad veel logischer om de bevrijding van 20 september 1944 te vieren in plaats van de nationale bevrijding van 5 mei het jaar daarna (waarvan ik me ieder jaar weer erger over het feit dat het geen permanente feestdag is).

De Slag om Arnhem is mislukt, maar de bevrijding van Nijmegen, de verdediging van de weg tussen Eindhoven en Son en Veghel en de parachutistenlandingen zijn allemaal succesvolle verhalen in een bredere geschiedenis. Het is goed om te kijken wat de betekenis is van wat zich hier heeft afgespeeld voor de rest van het land. (Bron: Trouw – ‘Meer aandacht voor bevrijding Zuid-Nederland’)

Van de gebeurtenissen in de regio Arnhem/Nijmegen is onlangs een mooi hoorspel/toeristische route gemaakt: de Liberation Route. Op drieëntwintig plekken in de regio zijn ‘luisterkeien’ neergelegd die vertellen wat er precies op die plek in september 1944 gebeurd is. De hoorspelen zijn ook via een mobiele telefoon of een mp3-speler te beluisteren. Erg indrukwekkend.

In mijn research voor deze post kwam ik toevallig terecht bij dit ooggetuigenverslag van Gerard Jansen, vanwege de levendige vertelling plaats ik het hier (enigszins gereviseerd) in zijn geheel.

De bevrijding van Nijmegen
Door Gerard Jansen

Toen op 16 september 1944 de geallieerden dicht bij Nijmegen kwamen, staken de Hitlerjugend en de Jeugdstorm alvast een gedeelte van Nijmegen in brand. De volgende dag, zondag, vertrokken al veel Duitsers, gepakt en gezakt van de kazerne, waar wij vlakbij woonden. Zo ook de Jeugdstorm en mijn kleine broertje, die was toen pas 6 jaar en riep: “vuile NSBer.” Nou, die knaap kwam naar ons toe met zijn dolk in de hand, maar kon niets doen, want mijn vader gaf hem een schop en hij liep snel weg. De Duitsers keken alleen maar toe en konden er zelfs om lachen.

In de loop van de avond – de Amerikaanse Airborne troops waren inmiddels geland, maar dat wisten wij toen nog niet – werden wij geëvacueerd naar Brakkenstein. Mijn vader had zoveel mogelijk op zijn oude fiets geladen en we werden in een oude brandweerkazerne ondergebracht. We lagen daar op de kale grond, terwijl vijf minuten verder mijn oom woonde, die een groot huis had. De volgende morgen hoorden we dat de Amerikanen al vlak bij Nijmegen waren. Ik op de oude fiets van mijn vader er naar toe en gelukkig was daar een kapitein (Bestebeurtje) die hoewel hij al lang in Amerika woonde, goed Nederlands sprak.

Hij vroeg wat ik kwam doen en ik zei: “Misschien kan ik jullie de weg naar de Waalbrug wijzen.” Ik zei dat ik als schooljongen alle Duitse verdedigingsplaatsen wist en hun er langs kon leiden. Hij zei: “Dat zoek ik wel uit, kom morgen maar terug.” Dus ik kon mijn biezen pakken. Onder tussen probeerden de Duitsers de Waalbrug op te blazen, wat ze niet gelukt is doordat een Nijmeegse jongen [Jan van Hoof, JS] op tijd had ingegrepen (Sorry, ik kan me niet alles meer goed herinneren.)

De volgende morgen ben ik naar de Sionshof gelopen, want daar had de Airborne hun hoofdkwartier. Daar vroegen ze wat ik kwam doen en ze brachten me naar kapitein Bestebeurtje. Ik vertelde hem dat onder het Valkhof allemaal gangen waren en dat ik een keer gezien had dat de Duitsers er spullen naar binnen brachten. Hij zei: “Hoe kunnen we daar zo gauw mogelijk komen?” Ik zei: “Dat weet ik niet, want de Duitsers hebben daar alles onder controle, maar als jullie van de zijkant komen dan zou het kunnen lukken, maar dan moeten jullie eerst bij het Mariaplein zien te komen.” Hij zei: “Wijs ons de weg maar, maar wees voorzichtig, want je bent gewoon een burger.”

We zijn dus vlak bij het plein gekomen en hebben ons in een huis op de hoek verschanst. Laat er nu een Duitse vrachtwagen de Berg en Dalseweg afkomen, die werd meteen aan flarden geschoten. Wij binnendoor langs het Wilhelmina-ziekenhuis naar de Barbarossastraat. Toen werd ik teruggestuurd. Op het Mariaplein was inmiddels een tank aangekomen en daar achter lagen een paar Amerikanen, maar die konden niets doen, want de Duitsers schoten op alles wat er bewoog.

Na een paar dagen hebben ze de brug toch in handen gekregen, maar konden niet naar de overkant. Ze zijn toen met rubberbootjes overgevaren en er werden er heel wat lek geschoten. Ik was inmiddels bevriend geraakt met een jonge Amerikaan, John Thorpe, en die zei: “Zie je aan de overkant,” want ik mocht niet mee. Ik heb hem nooit meer terug gezien, want hij is door een granaat aan stukjes gereten. Dat heeft me veel verdriet gedaan en ik denk er nog vaak aan. Ik had toen de balen ervan en ben naar huis gegaan.

De Duitsers bestookten voortdurend de stad met granaatvuur. Vlakbij waren een stel Amerikanen gelegerd en mijn neef en ik ging er geregeld heen om een praatje te maken en een sigaret te krijgen enzo. Wij stonden nog een tijdje alleen te kijken toen er een Amerikaanse luitenant naar ons kwam. Eerst in het Engels en even later vroeg hij of we Duits spraken, dus wij in het Duits verder en hij begon ons uit te vragen over de toestand in en om Nijmegen. Ik vertrouwde het zaakje niet erg en zei dat ik even naar de wc. moest. Kwam een paar Amerikanen tegen en vertelden hen over die luitenant. Zij er naar toe en die hadden gauw in de gaten dat het geen Amerikaan was en namen hem mee. Hoe het verder ging weet ik niet. Jammer dat ik me niet veel meer kan herinneren, maar het was een erg spannende tijd toen en ik was blij dat ik er heelhuids van af kwam.

Ik heb nog veel meer meegemaakt, maar dan wordt het te veel.

Gerard

4 comments
  1. LS.
    Tijdens de Bevrijdingsdagen in Nijmegen in september 1944 werden er door Duitse soldaten een aantal Nijmegenaren als gijzelaars opgesloten in een wijnkelder aan het St. Antoniusplein. De Duitsers hadden daar een zendapparaat aangetroffen. De eigenaar wist te ontsnappen ondanks dat ze hem een granaat nawierpen.
    Naar aanleiding hiervan werden een aantal buurtbewoners door de Duitsers als gijzelaar opgepakt en in de wijnkelder opgesloten. Zij moesten de naam van de vluchter binnen 24 uur bekend maken, zo niet dan zouden de gearresteerden worden doodgeschoten.. Men wist natuurlijk niet wie het was.
    Nadat zij zeven uren hadden vastgezeten werden zij plots bevrijd door geallieerde soldaten.
    Onder de gijzelaars was Arnoldus van Baardewijk geboren in Nijmegen 04-06-1876. Getrouwd met Elisabeth Janssen geboren in Nijmegen 06-09-1882. Zij hebben aan de Weurtseweg 31 gewoond.

    Mij is niet bekend of hier al eens over geschreven is. Zo niet dan kun je op onderzoek na bijvoorbeeld een bericht/oproep in een plaatselijke krant.
    Ik kan u verder niks hierover vertellen.

    Groeten: Bert Wattenberg geboren in Winssen in 1938 en wonende te Oss.

  2. voor zover mij verteld is de waalbrug wel degelijk opgeblazen geweest, mijn vader en oom hebben daar nog van het dak van hun huis na bracht haar zus met zoontje terug naar hun woonboot tot aan de rand van het bos daar staken ze samen over naae de boot niet wetende dat ze even later een bom op hun hoofd kregen en uit een gerukt warden mijn moeder heft dit moeten aanzien wat een oorlog en ja Nijmegen is diep getroffen!!!!!ar geken. bij de opbouw van de nieuwe brug heft mijn oom meegewerkt. en ja onze bevrijders maakte een fout bombardeerde een stuk Nijmegen terwijl ze dachtten dat het duitsers waren. het huis van mijn ouders werd tot de grond verwoest! mijn moeder

  3. deze site neemt mijn geplaatste tekst raar over sorry het lijkt nu een waarig verhaal

  4. In sept.1944 ,was ik bijna 16 , toen ik in Nijmegen Oost woonde en de frontstad-maanden volop meemaakte .5 Duitse granaten hebben ons huis nèt gemist , want die vlogen alle dagen ons nog om de oren.Maar je leerde rap horen of ze gevaarlijk werden voor je of niet!. Maanden lang hebben we Engelse soldaten in huis gehad ,die *for rest* uit de Betuwe (niemandsland) in onze buurt voor onderdak kwamen .Om daarna weer naar het front te gaan voor een tijdje.Totdat begin febr. de doorstoot naar Duitsland kwam …….!500 kanonnen in Nijmegen begonnen vroeg in de ochtend tegelijk te schieten…….als je iets tegen elkaar wilde zeggen ,moest je dat schreeuwend in zijn oor doen! Tegen drieën was het *stil en leeg *en er lag geen steen meer recht in Nijmegen ! Stoepen en straten waren grondig stuk door tanks en carriërs die soepel keerden en zo !
    Bij ons naast was het studiehuis van de paters Franciscanen , die hadden gedurende die 6/ 7 maanden ongeveer 100 mensen in hun kelder die daar de nacht doorbrachten of overdag schuilden als het link werd !
    Ach , als 16 jarige ging je daar vrij nuchter mee om , je moest er bijv. toch op uit om aan voedsel te komen , dus ja ………je ging maar …… .
    En gelachen werd er heus wel hoor ! Groet , R.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *