20 september 1944: De bevrijding van Nijmegen

We gaan terug naar het jaar… 1944: Nijmegen wordt bevrijd door de geallieerde troepen.

Nijmegen na de bevrijding
Nijmegen na de bevrijding

Nijmegen heeft zwaar geleden in de Tweede Wereldoorlog, vooral door het Vergissingsbombardement van 22 februari 1944 toen de geallieerden per ongeluk de binnenstad en het station bombardeerden. Maar ook tijdens en na de bevrijding toen de stad de hele winter in de frontlinie lag omdat Arnhem letterlijk een brug te ver was tijdens Operatie Market Garden.

Burgemeester Thom de Graaf van Nijmegen pleitte onlangs in Trouw voor meer aandacht voor de bevrijding van het zuiden van Nederland. Het is immers voor de stad veel logischer om de bevrijding van 20 september 1944 te vieren in plaats van de nationale bevrijding van 5 mei het jaar daarna (waarvan ik me ieder jaar weer erger over het feit dat het geen permanente feestdag is).

De Slag om Arnhem is mislukt, maar de bevrijding van Nijmegen, de verdediging van de weg tussen Eindhoven en Son en Veghel en de parachutistenlandingen zijn allemaal succesvolle verhalen in een bredere geschiedenis. Het is goed om te kijken wat de betekenis is van wat zich hier heeft afgespeeld voor de rest van het land. (Bron: Trouw – ‘Meer aandacht voor bevrijding Zuid-Nederland’)

Van de gebeurtenissen in de regio Arnhem/Nijmegen is onlangs een mooi hoorspel/toeristische route gemaakt: de Liberation Route. Op drieëntwintig plekken in de regio zijn ‘luisterkeien’ neergelegd die vertellen wat er precies op die plek in september 1944 gebeurd is. De hoorspelen zijn ook via een mobiele telefoon of een mp3-speler te beluisteren. Erg indrukwekkend.

In mijn research voor deze post kwam ik toevallig terecht bij dit ooggetuigenverslag van Gerard Jansen, vanwege de levendige vertelling plaats ik het hier (enigszins gereviseerd) in zijn geheel.

De bevrijding van Nijmegen
Door Gerard Jansen

Toen op 16 september 1944 de geallieerden dicht bij Nijmegen kwamen, staken de Hitlerjugend en de Jeugdstorm alvast een gedeelte van Nijmegen in brand. De volgende dag, zondag, vertrokken al veel Duitsers, gepakt en gezakt van de kazerne, waar wij vlakbij woonden. Zo ook de Jeugdstorm en mijn kleine broertje, die was toen pas 6 jaar en riep: “vuile NSBer.” Nou, die knaap kwam naar ons toe met zijn dolk in de hand, maar kon niets doen, want mijn vader gaf hem een schop en hij liep snel weg. De Duitsers keken alleen maar toe en konden er zelfs om lachen.

In de loop van de avond – de Amerikaanse Airborne troops waren inmiddels geland, maar dat wisten wij toen nog niet – werden wij geëvacueerd naar Brakkenstein. Mijn vader had zoveel mogelijk op zijn oude fiets geladen en we werden in een oude brandweerkazerne ondergebracht. We lagen daar op de kale grond, terwijl vijf minuten verder mijn oom woonde, die een groot huis had. De volgende morgen hoorden we dat de Amerikanen al vlak bij Nijmegen waren. Ik op de oude fiets van mijn vader er naar toe en gelukkig was daar een kapitein (Bestebeurtje) die hoewel hij al lang in Amerika woonde, goed Nederlands sprak.