Hoofdstuk 3 – Weblogs en weblogs

Jeroen Steeman (http://www.minitrue.nl)
Communicatie- en informatiewetenschappen/Nieuwe media en digitale cultuur – UniversiteitUtrecht
Versie 0.1: dinsdag 22 maart 2005
Nuttige bijdragers worden bedankt, maar verder kunnen aan deze reacties geenrechten worden ontleend.

3.1 Van linksoverzicht naar weblog

De kloof
Het ontstaan van weblogs is duidelijk uit te leggen aan de hand van de marketingtechnische evolutie van nieuwe ‘producten’. Geoffrey Moore beschrijft in zijn boek Crossing The Chasm (1991) uitstekend hoe elk nieuw product verschillende fases doorloopt naar algemene bekendheid en gebruik.

In de eerste fase wordt het product ontdekt door innovators en early adopters, dat zijn mensen die altijd op de hoogte zijn van nieuwe producten en deze als eerste willen uitproberen. Voor hen is het geen probleem als er nog enkele onvolkomenheden in het product zitten. Als we kijken naar de introductie van het internet dan is dit de groep die halverwege de jaren negentig als eerste op universiteiten het internet gebruikten of zelf een modem kochten en inbelden bij de internetproviders.

Als een nieuw product naar tevredenheid wordt gebruikt door de innovators en early adapters, dan vertellen ze erover aan anderen. De tweede fase breekt aan als er een early majority ontstaat. Deze gebruikers willen een product dat foutloos werkt en waar bijvoorbeeld al een aantal boeken over geschreven is en dat een passende oplossing is voor het probleem waarmee zij zitten. Een product kan ook falen als blijkt dat er geen early majority ontstaat.

Wanneer eenmaal de early majority naar tevredenheid het product gebruikt, dan volgt de slow majority. Deze groep is conservatief en zal een product pas gaan gebruiken als het nut ervan onomstotelijk vast staat. Tenslotte is er een groep met sceptici die geen nut zien in het gebruik van het nieuwe product.

Moore schrijft in zijn boek dat de overgang van de innovators en early adopters naar de early majority het grootsts en moelijkst is. Hij noemt deze het chasm, oftwel de kloof. Voor marketeers is het zaak om deze kloof zo snel mogelijk te overbruggen om het product succesvol te maken voor de grote massa.

Dit moet je zien
Om de jonge geschiedenis van weblogs goed te beschrijven gebruikik het marketingschema van Moore. Het is onmogelijk om precies te stellen watnu het eerste weblog was en wie er op dat weblog schreef. Rebecca Blood heeftals een van de eerste webloggers een poging gedaan om te schrijven over deontstaansgeschiedenis van weblogs. Ze vertelt dat er in 1998 een aantal internetsiteswaren waarop de schrijvers vertellen over hun ontdekkingen op het internet.

The original weblogs were link-driven sites. Each was a mixture in unique proportions of links, commentary, and personal thoughts and essays. Weblogs could only be created by people who already knew how to make a website. A weblog editor had either taught herself to code HTML for fun, or, after working all day creating commercial websites, spent several off-work hours every day surfing the web and posting to her site. These were web enthusiasts. (Rebecca Blood, 2000)

Weblogs zijn dus begonnen als verzamelpagina’s waarin wordt beschreven welke andere pagina’s op het World Wide Web interessant zijn om te lezen. Vervolgens ontstonden er weer overzichtspagina’s waarop de eerste verzamelpagina’s worden verzameld. Een van deze overzichtspagina’s was de Eatonweb Portal 1, bijgehouden door Brigitte Eaton. Eaton beoordeelde alle pagina’s op één criterium: de site moet bestaan uit berichten die op datum worden weergegeven. Tot nu toe is dat ook het enige criterium waarop weblogs gedefinieerd kunnen worden. Andere kenmerken, zoals de mogelijkheid om commentaar achter te laten of het aanbieden van een RSS-feed, worden op het ene weblog wel en het andere weblog niet gebruikt. Deze kenmerken variëren te veel per weblog om de definitie van weblogs te ondersteunen.

Uit het artikel van Blood kunnen we afleiden dat de eerste webloggers innovators waren. In eerste instantie hadden deze personen al in een vroegtijdig stadium een verbinding met het internet. Daarnaast hebben deze personen in verschillende scripttalen de software geschreven voor weblogs. Ze ontwikkelen in een gezamenlijk proces het product ‘weblog’, een logboek van zaken die er op het web gebeuren.

Het idee van een weblog werd vervolgens vaster gedefinieerd door het ontstaan van services die andere internetgebruikers in staat stelt om hun eigen weblog te beginnen. De bekendste van deze services is Blogger 2, ontwikkeld door een klein bedrijfje, maar in het begin van 2003 overgenomen door de zoekreus Google.

Lezen en schrijven
In de beschrijving van de ontwikkeling van weblogs kunnen we niet voorbij gaan aan het feit dat een weblog een genre is van het medium internet. Dat betekent namelijk dat een weblog altijd van twee kanten gezien moet worden. Aan de ene kant is het een product van een schrijver; hij kan op het internet zijn gedachten de vrije loop laten. Aan de andere kant vinden we de lezers van een weblog; intensief op zoek naar specifieke informatie of gewoon aan het kijken of er nog iets leuks te doen is.

Het feit dat het schrijven van een weblog in de begindagen nog er veel specialistische kennis van het internet vereiste, wil niet persé zeggen dat het lezerspubliek achterbleef. In Nederland was Tonie van Ringelestijn de pionier op het gebied van weblogs. Tonie schreef op 2 oktober 1999 zijn eerste post op zijn weblog Tonie.net, maar maakte begin 2003 bekend te stoppen met loggen. Reacties van teleurgestelde lezers stroomden binnen, waarvan velen aanboden om Tonie te betalen om door te gaan met loggen. 3 Een ander Nederlands weblog, Retecool begon in 2000 met schrijven en wist al in 2001 meer dan een miljoen pageviews te genereren. 4

De groei van weblogs kreeg een enorme boost toen Google in 2003 de weblogservice Blogger overnam van Pyra Labs. Google was inmiddels de meest gebruikte zoekmachine van het internet geworden en gebruikte haar bekendheid om Blogger aan te prijzen.

Wat betreft de weblogs denk ik dat de kloof tussen innovators en de early adopters aan de ene kant en de early majority aan de andere kant langzaam wordt geslecht. De weblogsoftware en -services zijn inmiddels zo eenvoudig dat kennis van HTML niet meer vereist is. Bedrijven als Typepad 5 bieden gebruikers een totaaloplossing aan op het gebied van het bouwen van een compleet eigen weblog (buiten een gratis standaardservice om), waarbij een gebruiker alleen maar zijn berichtjes hoeft te typen. De komende jaren zullen steeds meer internetters een weblog beginnen via een gratis service, via een betaalde dienst of op hun eigen webserver. Daardoor zullen er ook steeds meer internetters weblogs gaan lezen.

Helaas bestaan er nog geen onderzoeken met betrouwbare cijfers naar het aantal weblogs. Schattingen van diensten die weblogs bijhouden lopen in de miljoenen. Technorati is zo’n dienst die bijhoudt welke onderwerpen het meeste aandacht krijgen in de blogosphere. Het aantal weblogs dat Technorati bijhoudt is gestegen van iets meer dan drie miljoen in augustus 2004 naar 6,9 miljoen begin februari 2005. Dat is een stijging van 120% in zes maanden tijd. (Bauer, 2005)

3.2 De definitie van weblogs

Posts in chronologische volgorde
Zoals ik hierboven al heb besproken, wordt het weblog gedefinieerd aan de hand van één criterium: het weergeven van berichten in (omgekeerde) chronologische volgorde. De Nederlandse versie van Wikipedia geeft deze definitie duidelijk weer:

Een weblog, of ook wel blog, is een website die regelmatig – soms meerdere keren per dag – vernieuwd wordt en waarop de geboden informatie in chronologische volgorde (op datum) wordt weergegeven. Wie een weblog bezoekt, treft dan ook op de voorpagina de recentste bijdrage(n) aan. De weblogger biedt in feite een persoonlijk logboek van informatie die hij wil delen met zijn publiek, de bezoekers van zijn weblog. (Wikipedia, 2004)

De eenheid van een weblog is een post oftewel een bericht. De laatste berichten worden in omgekeerde chronologische volgorde weergegeven, dat wil zeggen dat het laatste bericht bovenaan staat en een aantal oudere berichten daaronder. Sommige weblogs laten op de homepage per post alleen een korte tekst met een link zien, de rest van het bericht is dat te lezen als de link wordt gevolgd.

Deze definitie van weblogs is een erg minimale beschrijving. De oorzaak hiervan is dat de extra kenmerken van weblogs niet consequent aanwezig zijn op alle pagina’s die zichzelf weblog noemen. Niettemin wil ik deze kenmerken uitgebreid bespreken omdat de meeste van deze kenmerken vaker wel dan niet voorkomen. Aan het einde van mijn bespreking zal ik een voorstel doen om weblogs op een andere manier te definiëren, waarbij deze kenmerken ook een rol kunnen spelen.

Overige kenmerken
De andere kenmerken waaraan een weblog te herkennen is, zal ik uitleggen aan de hand van een screenshot uit oktober 2004 van mijn eigen weblog, Minitrue.nl 6. Aan de hand van de rode cijfers geef ik een korte toelichting bij de kenmerken.

1. Opmerkingen: De meeste weblogs bieden bezoekers te mogelijkheid om bij elk bericht opmerkingen achter te laten. Vaak worden deze automatisch geplaatst, bij enkele moet het commentaar eerst worden goedgekeurd door de eigenaar van het weblog. Bezoekers laten vaak het adres van hun eigen weblog achter als ze zelf ook een weblog hebben.
2. Permalink: Iedere post krijgt zijn eigen specifieke link die direct verwijst naar de pagina met het bericht. Deze URL moet in principe altijd blijven bestaan. Op deze manier kan een andere weblog direct verwijzen naar een specifiek bericht en is hij er altijd zeker van dat de link blijft werken.
3. Trackbacks: Deze functie wordt nog niet veel gebruikt, maar is in opkomst. Wanneer iemand anders schrijft over een bericht dat ik heb gepost, kan hij doormiddel van het versturen van een trackback doorgeven dat hij over mijn bericht schrijft. Op mijn trackbackpagina verschijnt dan een samenvatting van het bericht waarin mijn post wordt besproken, inclusief een link.
4. Links: Het is in de wereld van weblogs gebruikelijk om een lijst op je weblog op te nemen waarin je verwijst naar andere weblogs die je leest. Dit overzicht wordt ook wel blogroll genoemd.
5. Archief: Alle berichten blijven bewaard en worden netjes op maand gearchiveerd. Hierdoor kunnen berichten van jaren terug nog nagelezen worden. Het permanent verwijderen van berichten is hierdoor niet nodig en dat wordt dan ook niet gewaardeerd in de blogosphere.
6. Feeds: Door middel van zogenaamde RSS-feeds is een persoon in staat om met een speciaal programma de headlines van website binnen te krijgen, zonder dat hij op de site zelf hoeft te komen. Dit is bijzonder handig als een gebruiker veel weblogs (of andere sites) wil bijhouden. Alle nieuwe posts komen vanzelf binnen, op dezelfde manier als e-mails worden opgehaald. Wanneer een gebruiker een post interessant vindt, kan hij via een link meteen doorklikken naar het weblog waar het bericht vandaan komt. Op deze manier hoeft een gebruiker niet elke dag alle weblogs af te gaan, maar ziet hij snel welke weblogs een nieuwe post heeft geplaatst en waar die post over gaat.

3.3 Definitie van weblogs uitgewerkt

Onlangs had ik op een mailinglist een discussie over de definitie van weblogs. Ik vind namelijk dat een weblog meer omvat dan alleen een overzicht van berichten in chronologische volgorde. De kenmerken die ik hierboven noem, dragen volgens mij zo fundamenteel bij aan de eigenschappen van een weblog dat ze in ieder geval aandacht verdienen bij het beschrijven van weblogs. De oplossing voor dit probleem is het uitwerken van de term weblog. Dat kan door te observeren in welke mate een weblog gebruik maakt van de extra kenmerken zoals ik die hierboven heb beschreven.

Ik stel daarom voor om weblogs in te delen op een glijdende schaal. Weblogs die puur en alleen overzichtspagina’s zijn van chronologische berichten noemen we lichte weblogs. Weblogs die daarentegen gebruik maken van de extra mogelijkheden die weblogs bieden kunnen we dan zware weblogs noemen.

Dit onderscheid maakt het voor mij makkelijker om te onderzoeken of weblogs die veel van deze extra kenmerken gebruiken, ook anders functioneren in de blogosphere. Aan de hand hiervan kunnen theorieën wellicht ook anders uitgelegd kunnen worden voor lichte en voor zware weblogs.

3.4 Technische vergelijkingen

Het is buitenstaanders niet altijd duidelijk wat nu de verschillen zijn tussen weblogs en andere webapplicaties zoals een forum of een chat. Ik zal in deze paragraaf de verschillen even kort aanstippen om verwarring te voorkomen.

Webpagina
Een webpagina is meestal opgebouwd in HTML-code. Deze code geeft onder andere de opmaak van een tekst aan en bepaalt welke woorden als link moeten worden gebruikt. De meeste HTML-pagina’s moeten ‘met de hand’worden geschreven op een computer. Daarna worden ze op de internetserver geplaatst.

Een weblog is in principe een verzameling van webpagina’s. Elk bericht heeft een eigen pagina en op de homepage staat een overzicht van de laatste berichten. Een weblog wordt ook in HTML opgebouwd, maar het verschil is dat deze HTML-code niet op elke pagina met de hand wordt geschreven. De HTML wordt aan de hand van serverside scripts, scripts op de server, automatisch gegenereerd. Deze scripts zorgen automatisch voor de juiste pagina’s en goede links. Een weblogger kan zelf de layout maken, deze wordt dan op alle pagina’s automatisch weergegeven. In een zogenaamde admininterface kan een weblogger zijn bericht intypen, het script zorgt er dan voor dat het bericht verschijnt en dat oude berichten automatisch gearchiveerd worden.

Forum
Een forum is ook verzameling webpagina’s, maar verschilt wezenlijk van weblogs.Op een forum kan iedereen in principe gelijkwaardig met elkaar communiceren.

Bij een weblog is er altijd sprake van een machtsverschil. Een of meerdere personen treden op als redacteur. Zij schrijven berichten op het weblog en vervolgens kunnen bezoekers (op de meeste weblogs) reageren. Bij een forum kan iedereen in principe een discussie openen. Wel heeft de eigenaar van een forum mogelijkheden om de toegankelijkheid van een forum de beperken, een weblog daarentegen is altijd openbaar.

Chat
Een chat is het beste te vergelijken met een (groeps)telefoongesprek. In een scherm kunnen bezoekers praten met andere bezoekers. Hun opmerkingen typen ze in en worden meteen weergegeven op het scherm. Oudere berichten schuiven vanzelf op totdat ze uit het beeld ‘vallen’. In een chatbox wordt soms een onderwerp als thema aangegeven, maar vaak ook niet. De gesprekken op een chatbox worden niet gearchiveerd en zijn dus ook niet later terug te vinden met een zoekmachine. Tenslotte worden de gesprekken in een chatbox zelden in HTML weergegeven,in de meeste gevallen wordt gebruik gemaakt van javascripts.

3.5 Politieke weblogs

Er zijn weblogs over elk onderwerp dat je maar kan bedenken. Uitgebreide opsommingen van weblogs zijn te vinden op het eerder genoemde Eatonweb Portal en op het Nederlandse weblog.pagina.nl 7. Dat betekent dat er ook weblogs zijn die over politiek gaan. Deze paragraaf zal het subgenre van politiek weblog uitwerken en aan het einde geef ik enkele voorbeelden van politieke weblogs.

Definitie van politiek weblog
In het voorafgaande heb ik al besproken aan welke eisen een webpagina moet voldoen om een weblog te zijn. Een politiek weblog is dan logischerwijs een weblog dat schrijft over politiek. Een nauwkeurige beschrijving van politiek is echter moeilijk te geven. Zoals ik al in de inleiding heb verteld, wil ik de term politiek gebruiken in de meest brede zin van het woord. Politiek gaat aan de ene kant over het concreet besturen van een gemeente of land. Aan de andere kant gaat politiek ook over de abstracte principiële discussies, bijvoorbeeld over democratie of ideologieën.

Als het aankomt op weblogs die over politiek schrijven, kunnen we onderscheid maken in twee typen. Ten eerste zijn er politici, dus gekozen volkvertegenwoordigers of benoemde personen, die zelf een weblog bijhouden. Ten tweede zijn er weblogs die schrijven over politiek, maar die niet door een politicus worden geschreven.

Politici schrijven op weblogs
Inmiddels zijn er in Nederland al een flink aantal politici aan het bloggen geslagen. De website Destemvan.nl8 probeert een helder overzicht te geven van alle politici met een eigen webpagina of weblog, keurig ingedeeld op functie in de politiek.

Een van de eerste ‘webloggende’ bekende politici was Gerrit Zalm 9. Webloggende staat hier bewust tussen aanhalingstekens omdat de pagina op het randje zit qua definitie. De webpagina van Zalm is een online dagboek waarop hij per dag opschrijft wat zijn belevenissen zijn als minister van financiën. De pagina maakt geen gebruik van individuele posts op de homepagina, maar geeft een verslag per dag. Toch valt de pagina ook niet geheel buiten de definitie van het aanbieden van berichten die chronologisch zijn geordend. Het dagboek van Gerrit Zalm kan zich op het nippertje weblog noemen, maar is dan wel een hele lichte variant.

Het weblog van Jan Marijnissen 10 geeft daarentegen een heel ander beeld. In een oogopslag kunnen we zien dat we hier met een weblog van doen hebben. De posts staan in omgekeerd chronologische volgorde op de homepage. Daarbovenop wordt er gebruik gemaakt van reacties, archieven, feeds en biedt de site een bescheiden linkoverzicht. Het weblog is een typisch voorbeeld van een zwaar weblog, er worden veel extra functionaliteiten gebruikt zoals ik die eerder beschreven heb.

Uit het overzicht van Destemvan.nl kunnen we zien dat er ook op regionaal en lokaal niveau een flink aantal politici gebruik maken van weblogs. Nienke Mulder organiseerde in februari 2005 twee discussieavonden voor haar afstudeerscriptie in samenwerking met Destemvan.nl. Bij die discussieavonden was ik ook aanwezig. Daar merkte ik dat deze raadsleden erg fanatiek bezig zijn met hun weblog, in tegenstelling tot sommige van hun landelijke collega’s. Dat komt waarschijnlijk doordat landelijke politici door hun partij min of meer opgezadeld zijn met een eigen webpagina of weblog. De raadsleden beginnen uit eigen beweging een weblog, vaak als een mogelijkheid om verantwoording af te kunnen leggen aan hun achterban. In hoofdstuk zes zal ik spreken met enkele politici over hun beweegredenen om een weblog te beginnen.

Weblogs schrijven over politiek
Naast de webloggende politici bestaan er ook weblogs van niet-politici die over politiek gaan. In dit type kunnen we weblogs onderscheiden die vrijwel alleen over politiek schrijven en weblogs die af en toe politieke onderwerpen aanstippen. Dat laatste komt vrij veel voor aangezien weblogs veel gebruikt worden om persoonlijke standpunten te verkondigen en iedereen heeft af en toe wel een mening over politieke onderwerpen.

Een voorbeeld van een weblog dat vrijwel alleen over politiek schrijft is BrechtjesBlogje11. Brechtje Paardekooper schrijft op haar weblog “over ambtenarij, politiek en bestuur. En andere leuke dingen.” Ze komt er vrij voor uit dat haar politieke voorkeur ligt bij GroenLinks. Paardekooper maakt voor haar weblog gebruik van de weblogdienst Blogger en is in februari 2005 genomineerd voor een Dutch Bloggie, een prijs voor de beste weblogs, in de categorie politiek.

Een weblog aan de andere kant van het politieke spectrum is GeenStijl.nl12. Dit is een weblog dat schrijft over een breed scala aan onderwerpen, waaronder politieke zaken. Zo sprong het weblog meteen in op de discussie om grote jeeps, de zogenaamde SUV’s uit het centrum van Nijmegen te weren.

Nijmegen links krakersbolwerk!
Om zo ontzettend moe van te worden. Ene Wouter van Eck van Groen Links wil grote auto’s verbieden in Nijmegen. En aangezien GL de grootste partij in Nijmegen is, is de gemeenteraad al akkoord. Ok, grote auto’s wekken afgunst, maar de manier waarop dit geniepige ventje zich al blij maakt dat alles wat bling bling doet en groter is dan zijn Suzuki Alto verboden zal worden is toch om kotsmisselijk van te worden. (…) Bekijk hier hoe leuk Nederland gaat worden als uitgemergelde groentevreters het in heel Nederland voor het zeggen krijgen. 13

GeenStijl.nl hanteert op haar site een agressieve manier van schrijven, zoals we kunnen zien aan de hand van dit voorbeeld. De reacties die binnenkomen op GeenStijl.nl nemen deze houding over van de schrijvers en dreigen soms nog een stapje verder te gaan. De redactie van GeenStijl.nl heeft wel eens moeten ingrijpen omdat er persoonlijk gegevens van personen in het nieuws gepubliceerd werden. Het is de makers van GeenStijl.nl al een paar keer gelukt om landelijk in het nieuws te komen met enkele onthullingen. Zo ontdekte GeenStijl.nl in januari 2005 dat een medewerker van de Marechaussee uiterst geheime documenten per ongeluk deelde via een p2p-programma. 14 GeenStijl.nl is de grote winnaar geworden van de Dutch Bloggies 2005, onder andere met een prijs voor het beste politieke weblog.

Literatuur in dit hoofdstuk

• “Weblog.” Wikipedia NL 2005. http://nl.wikipedia.org/wiki/Weblog : 22 maart 2005
• Bauer, Elise. “Weblog Tools Market – Update February 2005.” Elise.com: On the Job 17 februari 2005. http://www.elise.com/web/a/weblog_tools_market_update_february_2005.php : 22 maart 2005.
• Blood, Rebecca. “Weblogs: A History and Perspective.” Rebecca’s pocket 7 september 2000. http://www.rebeccablood.net/essays/weblog_history.html : 22 maart 2005.
• Moore, Geoffrey. Crossing the Chasm. 1991. New York: HarperBusiness Essentials, 2002.

Voetnoten

1. Eatonweb Portal: http://portal.eatonweb.com (18 februari 2005)
2. Blogger: http://www.blogger.com (21 februari 2005)
3. Tonie’s kladblok – Het kladblok is dichtgeslagen: http://www.tonie.net/index.php?uid=standard-7700 (7 maart 2005)
4. The Amazing Retecool – Colofon, Disclaimer & Faq: http://www.retecool.com/colofon.php (21 februari 2005)
5. TypePad: http://www.typepad.com (18 februari 2005)
6. Minitrue.nl: http://www.minitrue.nl (26 okotber 2004)
7. Weblog.pagina.nl: http://weblog.pagina.nl (21 februari 2005)
8. Destemvan.nl – Links en logs: http://destemvan.net/component/option,com_bookmarks/Itemid,77 (18 februari 2005)
9. WebLog [sic, van Gerrit Zalm, JS]: http://www.minfin.nl/default.asp?CMS_ITEM=9B79D001024… (18 februari 2005)
10. Weblog Jan Marijnissen: http://www.janmarijnissen.nl/weblog (18 februari 2005)
11. BrechtjesBlogje: http://brechtjesblogje.blogspot.com (21 februari 2005)
12. GeenStijl.nl: http://www.geenstijl.nl (21 februari 2005)
13. GeenStijl.nl – Nijmegen links krakersbolwerk!: http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/002753.html (21 februari 2005)
14. GeenStijl.nl – Medewerker Marechaussee lekt telefoontaps: http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/003396.html (21 februari 2005)