[4.4] Framing ligt op de loer

Framing in traditionele media

Zoals we in hoofdstuk 2 hebben vastgesteld heeft elk medium te maken met framing. Het nieuws wordt altijd beschreven vanuit een bepaalde invalshoek, simpelweg omdat de schrijver altijd wordt beïnvloed door bepaalde aannames, achtergronden en meningen.

Toch proberen media vroeger en nu zijn lezer, luisteraar of kijker ervan te overtuigen dat de berichtgeving zo objectief mogelijk is. Denk bijvoorbeeld aan krantentitels als de Waarheid of de Observer . De Amerikaanse nieuwszender Fox News heeft als slogan 'Fair & Balanced', ze zeggen hun nieuws eerlijk en afgewogen te brengen. Desondanks weet iedereen dat Fox News juist een rechtsconservatieve nieuwszender is, met een uitgesproken mening over bijvoorbeeld abortus en euthanasie in Nederland.

In Nederland heeft de verzuiling ervoor gezorgd dat elke politiek-religieuze stroming haar eigen mediakanalen kreeg. Niet alleen door de verdeling van de publieke omroepen, maar ook in de 'vrije sector' ontstonden organisaties die teruggrepen op hun eigen zuil. Het is algemeen bekend dat Vrij Nederland meer links en socialistisch georiënteerd is en dat Elsevier juist eerder rechts en liberaal is.

Mediaorganisaties bepalen hun invalshoeken niet alleen door hun ideologische achtergrond, maar ook door andere zaken. Denk bijvoorbeeld aan de behoefte aan hoge kijk-, luister of oplagecijfers. Om zoveel mogelijk mensen te bereiken kunnen ze bijvoorbeeld hun verslaggeving van een onderwerp inkorten of versimpelen, zoals ik hiervoor al heb besproken.

In extreme gevallen kunnen bedrijfstechnische relaties een invloed spelen. Naomi Klein schrijft in haar boek No Logo (1999) over een voorval bij ABC News, een dochterbedrijf van Disney. Hierbij vond de redactie van ABC News dat een bepaald onderwerp over vermeende seksschandalen in de pretparken van Disney niet verder onderzocht mocht worden, omdat het moederbedrijf hierdoor te veel schade zou oplopen.

The most publicized of the synergy-censorship cases occurred in September 1998 when ABC News killed a Disney-related story prepared by its award-winning investigative team of correspondent Brian Ross and producer Rhonda Schwartz. (...)
When they handed in two drafts of what had turned into a sex-and-scandal exposé of Disney World, David Westin, president of ABC News, rejected the drafts. "They didn't work," said network spokeswoman Eileen Murphy. (...)
Murphy did say, however, that "we would generally not embark on an investigation that focused solely on Disney, for a whole variety of reasons, one of which is that whatever you come up with, positive or negative, will seem suspect."
(Klein 1999, p. 170)

Mozaïek aan frames

Natuurlijk zijn ook weblogs onderhevig aan framing. Ook bloggers bekijken de gebeurtenissen in de wereld vanuit een bepaalde invalshoek, waarbij achtergronden, afkomst en mening een rol spelen. Sterker nog, de meeste weblogs hebben juist een duidelijke (politieke) mening in de berichten die ze plaatsen.

Zo zijn in de Verenigde Staten twee weblogs erg populair, DailyKos (1) heeft duidelijk een Democratische signatuur en Instapundit.com (2) heeft een Republikeinse insteek. Deze weblogs staan respectievelijk op nummer drie en twee in de top honderd van de meest gelinkte bogs uit de blogosfeer volgens Technorati. (3) Inmiddels volgt Technorati al meer dan elf miljoen weblogs en indexeert de onderwerpen die in de blogosfeer spelen. De populairste nieuwsitems hebben vaak een politieke achtergrond, zo blijkt uit de overzichtspagina op http://www.technorati.com/pop/news.

Weblogs worden vaak gebruikt om persoonlijk commentaar te leveren op het nieuws, vergelijkbaar met een redactioneel commentaar of een column in een krant. Zo'n commentaar is natuurlijk per definitie in een frame geplaatst, het is immers de persoonlijke invalshoek over een actueel onderwerp.

Door de mogelijkheden die weblogs nu bieden om makkelijk zelf te publiceren is iedereen in staat om over politieke onderwerpen te praten vanuit zijn eigen persoonlijke invalshoek, iets wat ook op grote schaal gebeurt. Hierdoor zorgt de blogosfeer voor een interessant en zeer uitgebreid spectrum van frames, tegenover de enkele frames die de traditionele media bieden. Dit mozaïek aan frames uit de blogosfeer geeft de burgers veel meer mogelijkheden om bijna letterlijk rondom het onderwerp te lopen en om het onderwerp van alle kanten te bekijken. Door de long tail kan een lezer inzoomen op een onderwerp waarover hij meer wil weten en lezen wat een expert over het onderwerp te zeggen heeft. Dat blijkt ook uit een enquête die Blogads , een advertentiebureau voor weblogs, hield onder meer dan zeventienduizend weblog schrijvers en lezers. (Copeland 2004) Figuur 4-6 toont de resultaten op de vraag waarom mensen weblogs lezen. De twee meest genoemde antwoorden laten inderdaad zien dat de lezers op zoek zijn naar meer en ander nieuws en dat weblogs betere invalshoeken bieden.

Figuur 4-6: Antwoorden op de vraag 'I read bogs for:' uit de enquête van Blogads (Copeland 2004)

Een korte zoektocht met Technorati toont aan hoeveel er over politiek door weblogs wordt gesproken. De zoekopdracht "president Bush" levert 274.009 resultaten (en dus weblogberichten over hem) op, "Blair" scoort 105.844 resultaten. Deze weblogs zijn allemaal van verschillende bloggers en zij geven dus allemaal hun mening over deze twee politici. Al hoewel het gebruik van Technorati in Nederland nog laag is, geven ook Nederlandse politici resultaten. "Balkenende" wordt 3809 keer genoemd, "Wouter Bos" 513 keer. Al deze verwijzingen zijn berichten over politiek vanuit de eigen persoonlijke invalshoek van de schrijvers van weblogs en bieden dus allemaal hun eigen framing.

In Nederland zijn vooral de politici zelf aan het webloggen geslagen, zoals blijkt uit de overzichten van Destemvan.nl. Naast de bekende weblogs van landelijke politici die ik in de inleiding al even aanstipte, zijn er ook grote aantallen bloggende lokale politici. Ook hier komt de long tail weer om de hoek kijken. Een weblog van bijvoorbeeld een raadslid uit Eindhoven zal minder bezoekers trekken dat een weblog van een landelijke politicus omdat het weblogs van het raadslid voor een burger uit bijvoorbeeld Rotterdam minder interessant is. Voor een burger uit Eindhoven zelf kan een weblog echter enorm interessant zijn omdat het ingaat op onderwerpen die in zijn gemeente spelen.

Als er in een regio al een lokale krant de politiek verslaat, dan is dat er meestal maar eentje. De berichtgeving over een politiek onderwerp komt dus voornamelijk vanuit één invalshoek, die van de journalist van de regionale krant. Door middel van weblogs kunnen gemeenteraadsleden communiceren met de burgers buiten dit medium om. De burger is vervolgens weer in staat om bij een politiek onderwerp na te lezen hoe de verschillende politici hun standpunten innemen en is niet meer gebonden aan het verslag uit de regionale krant.

Zo zijn er in Amersfoort inmiddels zeven raadsleden met een eigen weblog, tegenover één regionaal katern (de Amersfoortse Courant) in het Algemeen Dagblad. Het is nu nog de vraag hoeveel aandacht regionaal nieuws in deze krant zal krijgen. Daarentegen geven de zeven weblogs van verschillende raadsleden ieder een persoonlijke kijk op de politiek in de gemeente, met daarin meer informatie dan er in een gemiddeld artikel in de krant staat.

De zeven bloggende raadsleden van Amersfoort
Mirjam Barendregt D66* http://www.d66amersfoort.nl/
weblog.html
Fleur Imming PvdA http://www.fleurimming.nl
Kees Kraanen Burger Partij Amersfoort http://keeskraanen.web-log.nl
Roland Offereins CDA http://www.rolandoffereins.nl
Jankees Salverda CDA http://www.jankeessalverda.nl
Raphael Smit Leefbaar Amersfoort* http://www.raphaelsmit.nl
Gerard van Vliet Amersfoort.cc http://www.amersfoort.cc
Figuur 4-7: De bloggende raadsleden van Amersfoort in september 2005

Deconstructie van framing van politiek en media

Wanneer we het concept van het mozaïek van frames verder doortrekken dan kunnen we zien dat door deze mogelijkheid om nieuws vanuit alle invalshoeken te bekijken, er de mogelijkheid ontstaat om de spinning en framing van politici en traditionele media te deconstrueren. Door de miljoenen weblogs die inmiddels online staan, is de burger niet meer afhankelijk van de culturele congruentie zoals de media die oppikt zoals Entman die beschrijft en zoals ik heb besproken in hoofdstuk 2. Nu is iedereen in staat om op zoek te gaan naar de mogelijke achterliggende gronden van een bepaald frame van een politicus of van een traditioneel medium, of natuurlijk van een weblog zelf.

Tijdens de verkiezingscampagnes in de Verenigde Staten ontstonden er weblogs en websites die zich alleen bezig hielden met het controleren van de uitspraken van de kandidaat van de tegenpartij. Ook rondom de campagne voor het referendum over de Europese grondwet in Nederland ontstonden deze sites die zich bezig hield met factchecking , het controleren van de feiten zoals politici en media die uitten.

Door het uitbenen van de spinning en framing in het mozaïek van frames van weblogs, heft het systeem het gevaar van framing op. Door de miljoenen invalshoeken die weblogs kunnen bieden, is een burger vele beter in staat om zijn eigen mening te vormen, ten opzichte van de enkele invalshoeken die de traditionele media aanbieden.

De blogosfeer is door Paul Molenaar, de CEO van Ilse Media waaronder ook Web-log.nl valt, omschreven als het "oorverdovend gefluister van miljoenen". Als je weblogs individueel bekijkt dan trekken ze misschien weinig publiek en bieden ze niet altijd voor iedereen interessante informatie. Maar als je de blogosfeer als geheel bekijkt, zie je een ruimte waarin ontzettend veel informatie wordt verzameld en die door zoekmachines als Google en Technorati helder beschikbaar wordt gemaakt.

[Volgende pagina >>>]

Voetnoten

  1. DailyKos, http://www.dailykos.com (27 juni 2005)
  2. Instapundit.com, http://www.instapundit.com (27 juni 2005)
  3. Techorati, Popular Blogs, http://www.technorati.com/pop/blogs (27 juni 2005)